Кыргыз Республикасынын Президентинин 2010-жылдын 21-декабрындагы
 N 365 Жарлыгы менен бекитилген


Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссия жөнүндө
 ЖОБО


(КР Президентинин 2017-жылдын 24-майындагы ПЖ № 98, 2019-жылдын 7-мартындагы ПЖ № 35 Жарлыктарынын редакцияларына ылайык)


I. Жалпы жоболор


1. Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссия (мындан ары - Улуттук комиссия) Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тилин өнүктүрүү жана тил саясатын өркүндөтүү жаатындагы бирдиктүү саясатты контролдоочу ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган болуп эсептелет.

(КР Президентинин 2017-жылдын 24-майындагы ПЖ № 98 Жарлыгынын редакциясына ылайык)

2. Улуттук комиссия өзүнүн ишинде Кыргыз Республикасынын Конституциясын, "Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тили жөнүндө" Кыргыз Республикасынын Мыйзамын жана башка мыйзамдарын, Кыргыз Республикасынын Президентинин жарлыктары менен буйруктарын, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтомдору менен буйруктарын, Кыргыз Республикасы катышуучу болуп эсептелген, мыйзамда белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерди жана макулдашууларды, ошондой эле ушул Жобону жетекчиликке алат.

3. Улуттук комиссия өз ишин борбордук жана башка мамлекеттик бийлик органдары, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, эл аралык уюмдар, мекемелер, коомдук уюмдар жана башка юридикалык, жеке жактар менен өз ара байланышта жүргүзөт.

4. Улуттук комиссия юридикалык жак болуп эсептелет, мамлекеттик мекеме катары мамлекеттик жана расмий тилдердеги аталышы жазылган, Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик герби түшүрүлгөн мөөрү, штампы жана бланктары, өз алдынча балансы, Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигинин Казыналык системасында алыш-бериш жана башка эсеби бар.

5. Улуттук комиссиянын юридикалык дареги: 720017, Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары, Бөкөнбаев көчөсү, 182.

(КР Президентинин 2017-жылдын 24-майындагы ПЖ № 98 Жарлыгынын редакциясына ылайык)


II. Улуттук комиссиянын негизги милдеттери


6. Улуттук комиссиянын негизги милдеттери болуп төмөнкүлөр эсептелет:

- мамлекеттик тилди өнүктүрүү жана тил саясатын өркүндөтүү мамлекеттик башкаруунун жана жергиликтүү өз алдынча башкаруунун бардык чөйрөсүндө, анын ар тараптан жана толук колдонулушун камсыз кылуу;

- мамлекеттик тилди андан ары өнүктүрүү жана тил саясатын өркүндөтүү стратегиясын аныктоо;

- Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бийлик органдарында жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарында, уюмдарында жана мекемелеринде, ошондой эле жалпыга маалымдоо каражаттарында, китеп басып чыгаруу иштеринде мамлекеттик тилдин иштешин ырааттуулук менен жүзөгө ашырууну камсыз кылуу;

- мамлекеттик тилдин ролун жарандык коомду курууда, ошондой эле кыргыз элинин рухий дөөлөттөрүн калыптандырууда жана өнүктүрүүдө жогорулатуу;

- Кыргыз Республикасынын бардык жарандары мамлекеттик тилди эркин билүүсү үчүн зарыл уюштуруучулук жана башка шарттарды түзүү;

- жарандардын кеңири чөйрөсү мамлекеттик тилде жазуу жана оозеки тилде иш алып барууну өздөштүрүүсү үчүн мүмкүнчүлүк жана шарт түзүү.

(КР Президентинин 2017-жылдын 24-майындагы ПЖ № 98 Жарлыгынын редакциясына ылайык)


III. Улуттук комиссиянын функциялары


7. Улуттук комиссия өзүнө жүктөлгөн милдеттерге ылайык төмөнкү функцияларды жүзөгө ашырат:

- Кыргыз Республикасында мамлекеттик тилди өнүктүрүү жана тил саясатын өркүндөтүү чөйрөсүндө мамлекеттик саясатты ишке ашырат;

- Кыргыз Республикасында мамлекеттик тилди өнүктүрүүнүн жана тил саясатын өркүндөтүүнүн негизги багыттарын жана программаларын Кыргыз Республикасынын Президентине сунуштоо менен иштеп чыгат, ошондой эле алардын турмушка ашырылышын контролдоону камсыз кылат;

- мамлекеттик тилди өнүктүрүү жана тил саясатын өркүндөтүү боюнча мамлекеттик уюмдардын ишин координациялайт;

- мамлекеттик тилди үйрөнүү жана ушул процесстин мүмкүн болгон оптималдуу жолун жана ыкмаларын иштеп чыгуу боюнча иштерди уюштурат;

- мамлекеттик тилди өнүктүрүү жана тил саясатын өркүндөтүү боюнча конкреттүү чараларды иштеп чыгууну уюштурат, аларды бекитет жана аткарылышын контролдойт;

- мамлекеттик тилди өнүктүрүү тармагындагы илимий изилдөөлөрдүн натыйжалуулугун жогорулатуу жана алардын жыйынтыктарын практикалык иштерде жайылтуу боюнча чараларды көрөт;

- окуу-методикалык колдонмолорду басып чыгарууга, мыйзамга ылайык мамлекеттик тилди билүүсү жөнүндө сертификаттарды жана маалыматтарды берүүгө уруксат берет;

- мыйзамга ылайык мамлекеттик тилди эркин билүүгө милдеттүү болгон кызмат адамдарынын мамлекеттик тилди билүү даражасын аныктайт;

- дүйнөлүк жана ата-мекендик маданияттын жетишкендиктерин мамлекеттик тилге которууга көмөк көрсөтөт;

- көрнөк-жарнактардын, жарыялардын жана башка көрүнөө маалыматтардын (этикеткалардын, баалыктардын ж.б.) тексттеринин мамлекеттик тилге которулушуна көмөк көрсөтөт;

- бала-бакчаларда, мектептерде, атайын (кесиптик) жана жогорку окуу жайларда мамлекеттик тилди окутуунун методикасын жакшыртуунун жолдорун иштеп чыгууга көмөк көрсөтөт;

- зарыл окуу китеп, хрестоматия, сөздүктөрдү, кыргыз элинин рухий мурастарын пропагандалоого жана көркөм сөз байлыгын өркүндөтүүгө багытталган башка адабияттарды басып чыгаруунун тематикалык пландарын бекитип, алардын жүзөгө ашырылышын көзөмөлдөйт;

- жогорку окуу жайларында мамлекеттик тилди өнүктүрүү жана тил саясатын өркүндөтүү тармагындагы кадрларды даярдоо жана алардын квалификациясынын жогорулашына көмөк көрсөтөт;

- терминологияны өнүктүрүүгө, мамлекеттик бийлик жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын жана башка мекеме-уюмдардын терминологиялык (тармактык) сөздүктөрдү иштеп чыгуу ишин уюштурат;

- котормо материалдарынын сапатын жогорулатуу, котормочуларды даярдоо боюнча чараларды көрөт;

- жарандардын жана юридикалык жактардын оозеки жана жазуу жүзүндөгү кайрылууларын, суроо-талаптарын жана арыздарын өз убагында кароону камсыз кылат;

- Улуттук комиссиянын алдында түзүлгөн структуралык түзүмдөргө жетекчилик кылууну жана көзөмөлдүк жасоону камсыздайт;

- китептерди, аудио-, видеоматериалдарды иштеп чыгууну жана чыгарууну уюштурат, конференцияларды, семинарларды, тегерек столдорду, дебаттарды, конкурстарды, фестивалдарды, юбилейлерди, коомдук жана мамлекеттик тилди өнүктүрүү чөйрөсүндөгү илимий, илимий-практикалык башка иш-чараларды өткөрөт, ошондой эле аларды каржылайт.

(КР Президентинин 2017-жылдын 24-майындагы ПЖ № 98, 2019-жылдын 7-мартындагы ПЖ № 35 Жарлыктарынын редакцияларына ылайык)


IV. Улуттук комиссиянын укуктары


8. Улуттук комиссия төмөнкү укуктарга ээ:

- Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында аныкталган ыйгарым укуктарынын чегинде мамлекеттик бийлик, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, уюмдар, ишканалар, мекемелер, юридикалык жана жеке жактар менен мамлекеттик тилди өнүктүрүү жана тил саясатын өркүндөтүү жаатындагы келишимдерди түзүү;

- мамлекеттик тилди өнүктүрүүнүн жана тил саясатын өркүндөтүүнүн артыкчылык кылган багыттарын аныктоо маселелери боюнча аткаруу бийлик органдарынан, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынан, коомдук уюмдардан документтерди, маалыматтарды жана материалдарды суроо жана алуу;

- Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте эл аралык жана башка уюмдардан финансылык жана техникалык жардам алууга жана Улуттук комиссиянын компетенттүүлүгүнө кирген иш чөйрөсүндө мамлекеттик саясат жүргүзүү үчүн эл аралык уюмдардын каражаттарын белгиленген тартипте тартуу;

- координациялык жана кеңеш берүүчү органдарды (кеңештерди, комиссияларды, топторду), анын ичинде белгиленген иш чөйрөсүндө ведомстволор аралык органдарды түзүү;

- Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык башка укуктарды ишке ашырууга.

(КР Президентинин 2017-жылдын 24-майындагы ПЖ № 98, 2019-жылдын 7-мартындагы ПЖ № 35 Жарлыктарынын редакцияларына ылайык)


V. Улуттук комиссиянын ишин уюштуруу


9. Улуттук комиссияга жалпы жетекчиликти Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан кызматка дайындалуучу жана кызматтан бошотулуучу Улуттук комиссиянын төрагасы жүргүзөт.

10. Улуттук комиссиянын төрагасынын орун басары Улуттук комиссиянын төрагасынын сунушу боюнча Кыргыз Республикасынын Президенти тарабынан кызматка дайындалат жана бошотулат;

- Улуттук комиссиянын төрагасы жок учурда төраганын орун басары анын кызматтык милдеттерин аткарат.

11. Улуттук комиссиянын төрагасы:

- Улуттук комиссиянын ишине жалпы жетекчилик жүргүзөт жана Улуттук комиссияга жүктөлгөн милдеттердин аткарылышы үчүн жеке жоопкерчилик тартат;

- өзүнүн ыйгарым укуктарынын чегинде буйруктарды, буйрутмаларды чыгарат;

- мыйзамда белгиленген тартипте Улуттук комиссиянын борбордук аппаратынын кызматкерлерин жана өзүнө караштуу мекемелердин жетекчилерин кызматка дайындайт жана кызматтан бошотот, тартиптик жазага тартат жана сыйлайт, ошондой эле Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктарына көрсөтөт;

- Улуттук комиссиянын компетенциясына кирген маселелерди козгогон Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актыларынын долбоорлорун иштеп чыгууга катышат;

- Улуттук комиссиянын кызыкчылыгын мамлекеттик органдарда, соттордо жана башка уюмдарда коргойт;

- мамлекеттик органдардан жана мекемелерден мамлекеттик тил жөнүндө ченемдик укуктук актылардын аткарылышы тууралуу маалыматтарды угат, аны өнүктүрүү боюнча программаларга бүтүм чыгаруу менен сунуштарды берет;

- төраганын орун басарынын, Улуттук комиссиянын түзүмдүк бөлүктөрүнүн жана карамагындагы мекемелердин милдеттерин бөлүштүрөт;

- Чыгымдардын сметасын бекитет, Улуттук комиссияны күтүүгө республикалык бюджеттен бөлүнгөн финансы каражаттарын жана Кыргыз Республикасынын мыйзамында каралган башка финансы булактарын белгиленген тартипте тескейт;

- мамлекеттик тилди өнүктүрүү үчүн бөлүнгөн каражатты карамагындагы мекемелердин чыгымдарын көзөмөлдөйт;

- Улуттук комиссиянын төрагасы бир эле убакта Улуттук комиссиянын алдындагы кеңешме органдын төрагасы болот;

- Улуттук комиссиянын карамагындагы уюмдар жөнүндөгү жобону, алардын структурасын бекитет;

- Белгиленген штаттык бирдиктин жана эмгек акы фондусунун чегинде Улуттук комиссиянын штаттык расписание, структурасын бекитет;

- Кыргыз Республикасынын мыйзамына жана ушул Жобого ылайык башка функцияларды жана ыйгарым укуктарды иш жүзүнө ашырат.

(КР Президентинин 2019-жылдын 7-мартындагы ПЖ № 35 Жарлыгынын редакциясына ылайык)

12. Улуттук комиссиянын төрагасынын сунушу боюнча Кыргыз Республикасынын Президенти бекиткен курамы 15 адамдан турган Улуттук комиссиянын алдындагы кеңешме орган түзүлөт. Кеңешме органдын курамы мамлекеттик жана коомдук уюмдардын өкүлдөрүнөн, илим, маданият, чыгармачыл чөйрөдөгү адамдардан аныкталат жана коомдук башталышта иш жүргүзөт.

Улуттук комиссиянын алдындагы кеңешме орган:

- Улуттук комиссиянын компетенциясына кирген чөйрөдөгү мамлекеттик саясатты жүзөгө ашырууга көмөк көрсөтөт;

- мамлекеттик тилди үйрөтүү боюнча иштерди уюштурууга жана ушул уюштуруу иштеринде мүмкүн болгон жолдорду жана жакшыртуу ыкмаларын иштеп чыгууга катышат;

- Терминологияны өнүктүрүүгө, мамлекеттик жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, башка мекеме-уюмдарга терминдердин сөздүгүн иштеп чыгууга көмөк көрсөтөт;

- котормо материалдардын сапатын жогорулатуу, котормочуларды даярдоо боюнча чараларды иштеп чыгууга көмөк көрсөтөт;

- иш кагаздарын мамлекеттик тилге акырындык менен өткөрүүнү камсыздоо боюнча бардык зарыл болгон чараларды иштеп чыгуу максатында мамлекеттик органдар менен биргеликте иш жүргүзөт;

- Улуттук комиссиянын ишине ылайык келген корутунду, сунуштарды жана чечим түрүндөгү сунуштамаларды, аналитикалык жана маалыматтык материалдарды, ошондой эле долбоорлорду жана башка документтерди иштеп чыгат;

- мамлекеттик жана менчигинин түрүнө карабастан башка органдардын, коомдук жана илимий чөйрөдөгүлөрдүн, жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрүн жана башкаларды мамлекеттик тилди өнүктүрүү жана тил саясатын өркүндөтүү маселелерин талкуулоо үчүн Улуттук комиссиянын жыйынына чакыруу менен форумдарды жана коомдук угууларды өткөрөт.

Кеңешме органдын жыйындары анын төрагасы же ал жокто төраганын орун басары тарабынан зарылчылыкка жараша, бирок кварталына бир жолудан кем эмес өткөрүлөт.

Кеңешме органдын жыйындары анын мүчөлөрүнүн жалпы саны үчтөн эки бөлүгү катышкан учурда гана чечим кабыл алууга укуктуу.

Кеңешме органдын чечимдери катышкандардын добуштарынын көпчүлүгү менен кабыл алынат.

Добуштар тең чыккан учурда, төрага добуш берген чечим кабыл алынат.

Кеңешме органдын чечимдери боюнча протоколго, токтомдорго жыйындын төрагасы жана жооптуу катчысы кол коёт.

Кеңешме органдын ишин уюштуруу милдети Улуттук комиссияга жүктөлөт.

(КР Президентинин 2017-жылдын 24-майындагы ПЖ № 98 Жарлыгынын редакциясына ылайык)

13. Улуттук комиссиянын алдында оперативдүү башкаруу укугунда ишин жүргүзгөн Окуу-маалымат борбору жана "Кыргыз тили" гезитинин редакциясы иштейт.

(КР Президентинин 2019-жылдын 7-мартындагы ПЖ № 35 Жарлыгынын редакциясына ылайык)


VI. Улуттук комиссиянын мүлкү


14. Улуттук комиссия мыйзамдарда бекитилген тартипте ага берилген мүлктү ыкчам тартипте башкарууну ишке ашырат.

- Улуттук комиссиянын бюджети мамлекеттик бюджеттин, басма продукцияларын сатуудан жана көрсөтүлгөн кызматтардан түшкөн каражаттардын, мамлекеттик тилди өнүктүрүү үчүн коомдук уюмдар, чарбалык субъекттер, жеке жактар тарабынан берилген каражаттардын ошондой эле мамлекеттик тилди өнүктүрүү программасын ишке ашырууга багытталган башка иш-чаралардын эсебинен түзүлөт.


VII. Корутунду жоболор


15. Улуттук комиссиянын ишин кайра уюштуруу жана токтотуу Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген тартипте жүзөгө ашырылат.